Theo Y học cổ truyền phân loại tổn thương đáy mắt do tiểu đường theo cơ chế "Đa hư đa ứ" và điều trị cụ thể bằng các bài thuốc cùng vị thuốc gia giảm sau:

🟢 Thể Khí âm lưỡng hư (Đáy mắt giai đoạn I – II)

• Biểu hiện: Thị lực giảm hoặc bình thường; đáy mắt xuất hiện vi phình động mạch, xuất huyết, xuất tiết cứng, phù nề; người mệt mỏi, đoản hơi, miệng khô họng khát.
• Pháp trị: Ích khí dưỡng âm, hoạt huyết thông lạc.
• Bài thuốc chính: Sinh mạch tán kết hợp Lục vị địa hoàng hoàn gia giảm.
• Vị thuốc gia giảm theo triệu chứng:
  • Xuất huyết võng mạc màu đỏ tươi lượng nhiều: Gia Sinh bồ hoàng, Bạch mao căn, Xích thược (chỉ huyết, hoạt huyết).
  • Màu sắc xuất huyết ám tối: Gia Tam thất, Mẫu đơn bì, Đan sâm (hoạt huyết hóa ứ).
  • Xuất tiết võng mạc nhiều: Gia Trần bì, Mẫu lệ (nhuyễn kiên tán kết).
  • Tự hãn (ra mồ hôi trộm/tự hãn): Gia Hoàng kỳ, Cù tiểu mạch (ích khí chỉ hãn).

🟡 Thể Tỳ Thận lưỡng hư (Có phù hoàng điểm hoặc phù võng mạc)

• Biểu hiện: Thị lực giảm rõ, đáy mắt thấy phù hoàng điểm hoặc phù võng mạc; ăn kém, đại tiện lỏng nát, tiểu đêm nhiều lần, nước tiểu trong dài.
• Pháp trị: Kiện tỳ ích khí, ôn dương lợi thủy.
• Bài thuốc chính: Tham linh bạch truật tán kết hợp Gia vị thận khí hoàn gia giảm.
• Vị thuốc gia giảm theo triệu chứng:
  • Phù hoàng điểm rõ rệt: Gia Trư linh, Dâm dương hoắc, Sơn tra (trợ kiện tỳ lợi thủy).
  • Đốm xuất tiết mềm (bông võng mạc) nhiều: Gia Pháp bán hạ, Trần bì (hóa đàm tán kết).
  • Tiểu đêm nhiều lần, nước tiểu trong dài: Gia Thỏ ty tử, Ích trí nhân (ôn thận súc niệu).

🟠 Thể Can Thận âm hư (Đáy mắt giai đoạn III)

• Biểu hiện: Thị lực giảm nặng, trước mắt có bóng đen bay, xuất hiện tân mạch võng mạc, xuất huyết mảng lớn tái phát; kèm mất ngủ, hay quên, ù tai, đau mỏi lưng gối, tê bì tay chân.
• Pháp trị: Tư bổ can thận, hóa ứ thông lạc.
• Bài thuốc chính: Lục vị địa hoàng hoàn hợp Sinh bồ hoàng thang gia giảm.
• Vị thuốc gia giảm theo triệu chứng:
  • Chi thể tê bì: Gia Kê huyết đằng, Địa long, Ngưu tất, Lộ lộ thông (hoạt huyết thông lạc).
  • Có tân mạch võng mạc: Bỏ Xuyên khung, giảm Đan sâm để phòng ngừa nguy cơ tái xuất huyết.
  • Đại tiện táo kết: Gia Đào nhân, Nữ trinh tử (tư âm nhuận tràng).

🔴 Thể Âm dương lưỡng hư, đàm ứ hỗ kết (Đáy mắt giai đoạn IV trở lên)

• Biểu hiện: Thị lực giảm sút nghiêm trọng; dải xơ hóa tăng sinh, tân mạch, xuất huyết tiền võng mạc; tinh thần mệt mỏi, sợ lạnh, tay chân lạnh, đại tiện lỏng sệt và táo kết xen kẽ.
• Pháp trị: Tư âm bổ dương, hóa đàm khư ứ.
• Bài thuốc chính: Thiên về âm hư dùng Tả quy hoàn, thiên về dương hư dùng Hữu quy hoàn, phối hợp Nhị trần thang gia giảm.
• Vị thuốc gia giảm theo triệu chứng:
  • Nhuyễn kiên tán kết (mềm khối xơ): Gia Ngõa lăng tử, Triết bối mẫu, Hải tảo, Côn bố.
  • Hóa ứ chỉ huyết: Gia Tam thất, Sinh bồ hoàng, Hoa thảo thạch.
  • Bổ ích can thận minh mục: Gia Thỏ ty tử, Dâm dương hoắc.

2. Các vị thuốc & Bài thuốc cổ phương chuyên khoa Nhãn

• Các cặp vị thuốc chuyên trị mắt:
  • Sáng mắt (Minh mục): Cúc hoa + Câu kỷ tử (cặp phối ngũ kinh điển bổ Can Thận, thanh đầu sáng mắt), Mật mông hoa ("chuyên trị mắt"), Quyết minh tử, Thanh tương tử, Thạch quyết minh, Cốc tinh thảo, Mộc tặc, Dạ minh sa.
  • Giảm khô mắt (Dưỡng âm sinh tân): Bổ Can huyết (Câu kỷ tử, Đương quy, Bạch thược, Tang thầm); Dưỡng âm sinh tân (Sinh địa, Thục địa, Mạch môn, Sa sâm, Huyền sâm, Nữ trinh tử, Hạn liên thảo).
  • Giảm đỏ/viêm mắt: Thanh Can tả hỏa (Long đởm thảo, Chi tử, Hoàng cầm, Hạ khô thảo).
• Các bài thuốc cổ phương kinh điển:
• Kỷ cúc địa hoàng hoàn (Lục vị + Kỷ tử, Cúc hoa): Chuyên trị Can Thận âm hư, mỏi mắt, nhìn mờ, khô mắt mạn tính.
• Minh mục địa hoàng hoàn: Dưỡng âm bổ huyết chuyên sâu, trị suy giảm thị lực mạn tính và phòng ngừa đục thủy tinh thể sớm.

3. Phương pháp "Đại Đường Đối Dược" & Cặp vị thuốc phối ngũ

Trong điều trị đái tháo đường và biến chứng mắt, YHCT ứng dụng các cặp vị thuốc sóng đôi có tác dụng hỗ trợ lẫn nhau:

• Hoàng kỳ – Sinh địa: Bổ khí thăng dương phối tư âm thanh nhiệt, giúp hạ đường niệu mạnh mẽ.
• Thương thuật – Huyền sâm: Táo thấp kiện tỳ phối tư âm giáng hỏa, giúp ổn định đường huyết bền vững.
• Cát căn – Đan sâm: Thăng thanh dương phối hoạt huyết hóa ứ, giải quyết triệt để nghẽn mạch võng mạc.
• Bài thuốc nghiên cứu "Giáng đường thông lạc HV" (kết hợp thủy châm):
  • Nhóm trị gốc bệnh (Tư âm, sinh tân): Sinh địa, Mạch môn, Hoài sơn, Ngũ vị tử.
  • Nhóm trị ngọn bệnh/biến chứng (Hoạt huyết, thông kinh lạc): Đan sâm, Xuyên khung, Kê huyết đằng.

4. Bào chế hiện đại, Hoạt chất tinh chế & Lưu ý tương tác thuốc

• Chế phẩm thảo dược chuẩn hóa:
  • Cốm Khởi Minh (Qiming Granules - QM): Chứa Hoàng kỳ, Cát căn, Địa hoàng... có tác dụng ứng chế viêm, giảm stress oxy hóa, rút ngắn thời gian tuần hoàn võng mạc và hạ mỡ máu (TG, LDL-C).
  • Viên ngậm Đan Sâm (CDDP): Chứa Đan sâm, Tam thất, Băng phiến giúp hoạt huyết hóa ứ, phân tán vi huyết khối, giảm độ nhớt của máu và làm giảm phù hoàng điểm.
• Cơ chế phân tử của hoạt chất tinh chế:
• Astragaloside IV (từ Hoàng kỳ): Ngăn chặn chết tế bào do peroxy hóa lipid (ferroptosis) qua trục Nrf2.
• Tanshinone IIA (từ Đan sâm): Phục hồi hàng rào máu - võng mạc (BRB) nhờ tăng cường biểu hiện các protein liên kết chặt (ZO-1 và Occludin).
• Ginsenosides (từ Nhân sâm): Ức chế chuyển vị HIF-1α để giảm nồng độ yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (VEGF) nội sinh.
• Các vị thuốc hoạt huyết mạnh như Đan sâm (Salvianolic acid, Danshensu) hay Tam thất khi dùng chung với thuốc chống đông Tây y (Warfarin, Aspirin, Clopidogrel) sẽ:
  1. Ức chế enzyme CYP2C9 tại gan làm tăng nồng độ Warfarin, đẩy chỉ số INR bùng nổ -> gây nguy cơ xuất huyết nội tạng.
  2. Đồng thời đánh gục enzyme COX-1 & COX-2, làm tiểu cầu mất hoàn toàn khả năng ngưng tập -> dễ gây xuất huyết dịch kính  tại các vi mạch võng mạc tân sinh mỏng manh, dẫn đến mù lòa tức khắc.
• ⚠️ Lưu Ý:

Đ – Lương y Nguyễn Minh Phúc – Chữa tận gốc, không chỉ hết triệu chứng.
📞 0903 051 388 | �� 128 Nguyễn Tri Phương, P. Tam Thắng, TP. Hồ Chí Minh