Theo Đông y "Quan tâm đến ăn uống là cách phòng bệnh tốt nhất". Với người cao tuổi (NCT) , việc ăn uống không chỉ là nạp năng lượng mà là bồi bổ chính khí, điều hòa âm dương để sống khỏe, sống thọ.

Lương y Nguyễn Minh Phúc xin chia sẻ 3 nguyên tắc cốt lõi:

I. Cốt Lõi Đông Y: Ăn Uống Đúng Thể Trạng (Âm Dương – Hàn Nhiệt)

Đây là nguyên tắc quan trọng nhất. NCT thường có xu hướng Tỳ, Thận… suy yếu, dẫn đến các thể bệnh:

• Dương Hư (Người Lạnh): dương hư sinh ngoại hàn. Tay chân lạnh, dễ tiêu chảy, mùa hè cũng sợ lạnh sợ gió.

o Nguyên tắc: Ôn Dương, Kiện Tỳ (ăn ấm, bổ dương).

o Thực phẩm ưu tiên: các món có Thịt gà, thịt dê, cà rốt, kiệu, hành, hẹ, tỏi.

o Cách chế biến: Luôn thêm gia vị cay ấm (Gừng, Tiêu, Tỏi) khi nấu canh, cháo, món hầm để tăng cường Dương khí, làm ấm cơ thể.

o Kiêng kỵ: Tuyệt đối tránh nước đá lạnh, các món chua, đắng, lạnh quá dễ tổn hại Tỳ Khí.

• Âm Hư (Người Nóng Trong):- âm hư sinh nội nhiệt. Nóng trong, miệng khô khát, táo bón, khó ngủ, bốc hỏa.

o Nguyên tắc: Dưỡng Âm, Thanh Nhiệt, Giáng Hỏa (ăn mát, nhuận).

o Thực phẩm ưu tiên: Đậu xanh, đậu đen, rau má, bí đao, mướp đắng, dưa hấu, thanh long.

o Thức uống: Nước trái cây, nước mía, trà tâm sen, trà hoa cúc.

o Kiêng kỵ: Hạn chế tối đa gia vị nóng (ớt, tiêu, gừng, tỏi) và đồ ăn mặn, thịt cá khô, nướng, chiên rán.

II. Giảm Gánh Nặng Tiêu Hóa và Cân Đối Dưỡng Chất

Vì chức năng chuyển hóa, hấp thu của NCT bị giảm sút, nên cần ăn:

• Giảm năng lượng: Nên ăn lượng thức ăn vừa đủ, nhẹ bụng, tránh ăn quá no, giảm bớt năng lượng so với thời trẻ để giảm gánh nặng cho hệ tiêu hóa.

• Ưu tiên Đạm thực vật: Đạm (Protein) nên chiếm khoảng 10-15% tổng năng lượng.

o Nên dùng: Đậu nành, mè đen, các loại đậu, trứng, sữa, cá nhỏ. Đạm thực vật (đậu, mè) dễ hấp thu hơn.

o Hạn chế: Đạm động vật, đặc biệt là thịt đỏ (bò, cừu, dê) vì khó tiêu hóa và chứa nhiều chất béo bão hòa không lợi cho tim mạch.

• Chất béo tốt: Chất béo (Lipit) nên chiếm 10-15% tổng năng lượng.

o Nên dùng: Dầu thực vật không bão hòa (dầu vừng, dầu ô liu, dầu đậu tương) và mỡ cá.

o Hạn chế: Mỡ động vật.

III. Bồi Bổ Vi Chất và Khí Huyết

Chức năng tiêu hóa kém dễ dẫn đến thiếu hụt vitamin và vi chất.

• Tăng cường Vitamin nhóm B & Vi chất: Duy trì chế độ ăn nhiều rau củ quả tươi, ngũ cốc nguyên cám (gạo lứt, bắp, bánh mì đen) để bổ sung chất xơ và vitamin nhóm B.

• Điều hòa Khí Huyết:

o Khí Hư (Mệt mỏi, thở yếu, sợ lạnh): Nên ăn thịt gà, chim, bò, bí đỏ, cà rốt, khoai mài, gạo lứt, ngô, khoai tười mới…

o Huyết Hư (Da khô, chóng mặt, miệng khô khát): Tăng cường rau củ quả tươi, đậu đen, mè đen, đậu xanh,

Món Ăn "Bài Thuốc" Phổ Biến Cho Người Cao Tuổi Việt Nam

Kết hợp giữa dinh dưỡng hiện đại và truyền thống:

1. Cháo Hạt Sen Đậu Xanh, Long nhãn: Tác dụng: Bổ tỳ, dưỡng tâm, an thần. Rất tốt cho người lớn tuổi khó ngủ, ăn kém.

2. Canh Rau Ngót Thịt heo Băm: Tác dụng: Bổ huyết, nhuận tràng, giải nhiệt. Dễ tiêu hóa, phù hợp cho người Huyết Hư, gầy yếu, ăn kém, khó tăng cân.

3. Canh Bí Đao Nấu Sườn: Tác dụng: Thanh nhiệt, lợi thấp. Là món mát lành, hỗ trợ người nóng trong , miệng khô kát (Âm Hư).

4. Canh Củ Cải Gừng Tiêu (cho người Dương Hư): Tác dụng: Kiện tỳ, tiêu thực, ôn ấm tỳ vị. Cần thêm Gừng/Tiêu để làm ấm cơ thể, chống lại sự lạnh lẽo do Tỳ Hư Thấp Trệ.

Lương y Nguyễn Minh Phúc

Nguyên Chủ tịch Hội Đông Y TP. Vũng Tàu. Và là Ban chấp Hành Hội Dược Liệu Việt Nam